Życie po życiu

Czym są doświadczenia bliskie śmierci

Doświadczenia bliskie śmierci (NDE, z ang. near-death experience) opisują osoby, które znalazły się w stanie zagrożenia życia – po zatrzymaniu krążenia, ciężkim wypadku, podczas operacji czy porodu – i przeżyły. Najczęściej pojawiające się w relacjach elementy to:

• poczucie głębokiego spokoju i braku bólu,
• wrażenie opuszczenia ciała i patrzenia na siebie z góry,
• tunel lub przejście ku światłu,
• spotkanie z innymi istotami albo ze zmarłymi bliskimi,
• przegląd własnego życia,
• poczucie granicy, której nie wolno przekroczyć.

Nie każdy ma takie same przeżycia i nie każda relacja jest pogodna: zdarzają się także doświadczenia niepokojące. Treść opowieści bywa też zabarwiona kulturą i wierzeniami osoby, która ją opisuje.

Co mówi nauka

Doświadczenia bliskie śmierci badają m.in. lekarze zajmujący się reanimacją oraz neurobiolodzy. Jednym z najbardziej znanych przedsięwzięć jest projekt AWARE (od ang. AWAreness during REsuscitation), w którym w szpitalach sprawdzano, co pacjenci po zatrzymaniu krążenia pamiętają z czasu reanimacji. Przeżyła i mogła opowiedzieć o swoich wrażeniach tylko niewielka część pacjentów, a przypadków, które dało się zweryfikować, było bardzo mało. Wyniki nie rozstrzygają sporu i bywają różnie interpretowane.

Naukowcy proponują kilka wyjaśnień, które mogą działać razem:

• niedotlenienie mózgu i zaburzenia w pracy płatów skroniowych,
• zmiany w chemii mózgu, m.in. wyrzut neuroprzekaźników i endorfin,
• mechanizmy zbliżone do snu REM wnikające w stan świadomości,
• działanie leków stosowanych podczas ratowania życia,
• wzmożona aktywność mózgu w chwili umierania, obserwowana w pojedynczych badaniach na zwierzętach i u ludzi.

Żadne z tych wyjaśnień nie jest uznane za w pełni zadowalające, a badacze nie są w tej sprawie zgodni.

Różne spojrzenia

• Neurobiologiczne: doświadczenia powstają w mózgu, a ich bogactwo wynika z niezwykłych warunków, w jakich pracuje on w chwili umierania.
• Hipotezy o trwaniu świadomości: część badaczy i lekarzy dopuszcza, że świadomość nie musi być w całości zależna od mózgu. To stanowisko mniejszościowe i budzi spory, ponieważ brakuje dowodów, które dałoby się niezależnie potwierdzić.
• Postawa agnostyczna: wiele osób uznaje, że dziś nie da się tego rozstrzygnąć, i skupia się na tym, co te doświadczenia znaczą dla ludzi, którzy ich doznali.

Jak czytać relacje

• Pamięć jest rekonstrukcją: wspomnienie opowiedziane po latach mogło się zmienić.
• Sprawdzaj, kiedy i w jakich okolicznościach relacja powstała i czy jest ktoś, kto mógł ją potwierdzić (np. personel medyczny).
• Odróżniaj to, co ktoś przeżył, od tego, jak to wyjaśnia. Przeżycie jest dla osoby w pełni rzeczywiste, ale jego interpretacja może być różna.
• Szanuj osobisty charakter tych historii – to często najtrudniejsze chwile w życiu opowiadającego.

Tradycje i wierzenia

Różne kultury i religie od wieków opisują, co dzieje się po śmierci. Chrześcijaństwo, islam i judaizm mówią o duszy i życiu po śmierci w różnych jego formach. Hinduizm i buddyzm mówią o cyklu odrodzeń (w buddyzmie bez trwałej „duszy”). Tybetańska tradycja buddyjska opisuje stan pośredni, zwany bardo, a „Tybetańska Księga Umarłych” (Bardo Thödol) była czytana umierającym i zmarłym jako przewodnik. Opisujemy te wierzenia z szacunkiem, jako część dziedzictwa ludzkości, bez rozstrzygania, która z nich jest prawdziwa.